تأمین گاز زمستانی در سایه آسیب به زیرساخت‌ها
با نزدیک شدن به فصل سرما، صنعت گاز کشور در شرایطی برای تأمین پایدار انرژی آماده می‌شود که آسیب به بخشی از تاسیسات گازی ظرفیت تولید را تحت تاثیر قرار داد و در این میان بازسازی پالایشگاه‌های پارس جنوبی، آماده‌سازی شبکه انتقال، تأمین سوخت جایگزین نیروگاه‌ها و مدیریت مصرف، چهار محور اصلی وزارت نفت برای عبور از روزهای سرد سال در دستور کار قرار گرفته است.
به گزارش انرژی نویس؛ با نزدیک شدن به روزهای سرد سال تأمین پایدار گاز و مدیریت سوخت زمستانی به یکی از موضوعات مهم صنعت انرژی کشور تبدیل شده است؛ موضوعی که امسال به دلیل آسیب‌های واردشده به بخشی از تأسیسات گازی در جریان جنگ تحمیلی سوم اهمیت بیشتری پیدا کرده است. در چنین شرایطی بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده، افزایش آمادگی شبکه انتقال، پیش‌بینی سوخت جایگزین نیروگاه‌ها و مدیریت مصرف از جمله اقداماتی است که برای عبور از روزهای سرد سال دنبال می‌شود.
در جریان جنگ تحمیلی سوم بخشی از تأسیسات نفت، گاز، پالایش و ذخیره‌سازی کشور آسیب دید به‌طوری که ظرفیت تولید گاز کشور روزانه حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب کاهش یافت و بازگرداندن این ظرفیت به چرخه تولید با نزدیک شدن به فصل سرد به یکی از مأموریت‌های مهم وزارت نفت تبدیل شده است.
با این حال تأمین پایدار گاز در زمستان تنها به بازسازی تأسیسات و افزایش تولید محدود نمی‌شود. انتقال گاز از مراکز تولید به مناطق مصرف، تأمین سوخت نیروگاه‌ها در زمان افزایش تقاضای بخش خانگی و تجاری و پیش‌بینی شرایط اضطراری نیز در پایداری شبکه نقش دارند. در کنار این اقدامات مدیریت مصرف می‌تواند به کاهش فشار بر شبکه و استفاده مؤثرتر از ظرفیت‌های موجود کمک کند.
بازسازی پارس جنوبی، تلاش برای بازگشت ظرفیت ازدست‌رفته
۲۷ اسفند سال گذشته در پی تجاوز دشمن به تأسیسات گازی پارس جنوبی، پالایشگاه‌های سوم، چهارم، پنجم و ششم آسیب دیدند و حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت فرآورش گاز، معادل حدود یک‌سوم تولید گاز کشور در آن مقطع، از چرخه تولید خارج شد.
با توجه به اهمیت این پالایشگاه‌ها در تأمین گاز کشور بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده و بازگرداندن بخشی از ظرفیت از دست‌رفته در اولویت قرار گرفت. طبق گفته سعید توکلی-مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران- برای جبران بخشی از این ظرفیت هم‌زمان با ایمن‌سازی و آواربرداری طرح تولید زودهنگام در دستور کار قرار گرفت. در این مسیر استفاده از ظرفیت‌های خالی سایر پالایشگاه‌های پارس جنوبی و دیگر نقاط امکان بازگشت بخشی از ظرفیت ازدست‌رفته به چرخه تولید را فراهم کرد. به گفته وی در مرحله نخست تولید زودهنگام برای چهار فاز و بازگرداندن حدود ۱۰۶ میلیون مترمکعب در روز برنامه‌ریزی شده بود. از این میان سه فاز وارد چرخه تولید شدند که تعهد تولیدی آن‌ها حدود ۹۴ میلیون مترمکعب در روز بود با این حال در عمل نزدیک به ۱۰۰ میلیون مترمکعب در روز ظرفیت از این مسیر به چرخه تولید بازگشت.
در ادامه عملیات بازسازی رئیس هیأت عامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران اخیراً از پیشرفت فیزیکی ۷۴ درصدی ردیف آسیب‌دیده فاز ۱۴ پارس جنوبی خبر داده و اعلام کرده است که برای عملیاتی شدن این ردیف تا اوایل بهمن امسال برنامه‌ریزی شده است. این روند نشان می‌دهد که بازگرداندن ظرفیت تولید هم از مسیر استفاده از امکانات موجود و اجرای طرح‌های تولید زودهنگام و هم از طریق تکمیل عملیات بازسازی دنبال می‌شود. با این حال تحقق برنامه‌های اعلام‌شده به پیشرفت عملیات اجرایی و فراهم شدن شرایط لازم برای بهره‌برداری وابسته است و به همین دلیل آمادگی سایر بخش‌های شبکه نیز اهمیت پیدا می‌کند.
شبکه انتقال حلقه مکمل بازسازی و افزایش تولید
تولید و فرآورش گاز تنها بخشی از زنجیره تأمین این انرژی است و انتقال آن از مراکز تولید به مناطق مصرف نیز نقشی تعیین‌کننده در پایداری شبکه دارد. بنابراین هم‌زمان با بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده و تلاش برای افزایش تولید، آماده‌سازی زیرساخت‌های انتقال گاز نیز در دستور کار قرار گرفته است. شرکت انتقال گاز ایران برای عبور از زمستان، تعمیر و نگهداری خطوط لوله، آماده‌سازی ایستگاه‌های تقویت فشار، توسعه خطوط انتقال و افزایش ظرفیت عملیاتی شبکه را دنبال می‌کند و برنامه‌ریزی برای آرایش شبکه و پیش‌بینی شرایط مختلف تولید و مصرف نیز از دیگر اقداماتی است که با هدف مدیریت بهتر جریان گاز انجام می‌شود.
پیمان خضرایی- مدیرعامل شرکت انتقال گاز ایران- اواسط مهرماه در نشست هم‌اندیشی و هماهنگی ارتقای پایداری شبکه انتقال گاز شمال کشور با اشاره به این موضوع اظهار کرد: امسال راهبرد عملیاتی ما نسبت به گذشته متمرکزتر است و ارزیابی دقیق سناریوهای مختلف فنی در مناطق انتهای خطوط لوله از جمله خطه شمال کشور نقشی حیاتی در حفظ توازن و پایداری شبکه دارد.
اهمیت این برنامه‌ریزی به‌ویژه در مناطق انتهایی شبکه انتقال بیشتر است؛ مناطقی که در شرایط ناترازی و محدودیت عرضه ممکن است با چالش بیشتری در تأمین گاز مواجه شوند. در چنین وضعیتی مدیریت جریان گاز متناسب با میزان تولید و نیاز مناطق مختلف و استفاده بهینه از ظرفیت خطوط لوله و ایستگاه‌های موجود می‌تواند در کاهش فشار بر شبکه مؤثر باشد. در کنار آماده‌سازی زیرساخت‌های انتقال پیش‌بینی وضعیت مصرف و تأمین سوخت مورد نیاز نیروگاه‌ها نیز یکی دیگر از محورهای برنامه‌ریزی برای ماه‌های سرد سال است؛ موضوعی که ارتباط مستقیمی با تأمین گاز بخش خانگی و تجاری دارد.
سوخت جایگزین نیروگاه‌ها و برنامه‌ریزی برای شرایط اضطراری
با نزدیک شدن به فصل سرما و افزایش تقاضای گاز در بخش‌های خانگی و تجاری تأمین سوخت نیروگاه‌ها به یکی از موضوعات مهم مدیریت انرژی تبدیل می‌شود. در این شرایط ذخیره‌سازی سوخت مایع به‌عنوان یکی از راهکارهای پشتیبان تأمین انرژی مورد توجه قرار گرفته است تا در صورت افزایش نیاز بخش خانگی به گاز امکان استفاده از سوخت جایگزین در نیروگاه‌ها فراهم باشد.
بر اساس آخرین آمار رسمی اعلام‌شده در شهریورماه ذخایر گازوئیل نیروگاه‌های کشور به حدود ۳.۲ میلیارد لیتر رسیده است؛ ظرفیتی که می‌تواند در ماه‌های سرد سال و در صورت افزایش تقاضای گاز به‌عنوان سوخت جایگزین نیروگاه‌ها مورد استفاده قرار گیرد. طبق گفته وزیر پیشین نفت ذخیره‌سازی سوخت مایع نیروگاه‌ها و افزایش ذخایر گازوئیل صنایع در دستور کار قرار گرفته تا در روزهای اوج مصرف گاز سوخت مورد نیاز نیروگاه‌ها و صنایع تأمین شود و از بروز وقفه در خدمات‌رسانی جلوگیری به عمل آید.
با وجود پیش‌بینی سوخت جایگزین مدیریت شرایط زمستانی به این اقدام محدود نمی‌شود و آمادگی برای مواجهه با سناریوهای مختلف تولید و مصرف نیز اهمیت دارد. مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران اخیرا با اشاره به انجام تعمیرات اساسی و اقدامات فنی برای افزایش پایداری شبکه گاز کشور بیان کرده است که سناریوهای مختلف از بدترین شرایط تا وضعیت واقع‌بینانه برای مدیریت ناترازی گاز و تأمین پایدار آن در ماه‌های سرد سال پیش‌بینی شده است.
به گفته وی ناترازی انرژی می‌تواند بر پایداری تأمین گاز در برخی استان‌ها تأثیر بگذارد و تعدادی از استان‌ها به‌صورت پراکنده تحت تأثیر تنش گازی قرار گیرند که سه استان با شرایط شدیدتری روبه‌رو هستند. برای حفظ پایداری در سایر استان‌ها نیز تغییر آرایش شبکه و اجرای اقدامات فنی و فرایندی در برنامه قرار گرفته است.
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران همچنین با تأکید بر اهمیت تأمین گاز استانهای شمالی کشور افزود: با توجه به موقعیت این استان‌ها در انتهای زنجیره تأمین گاز و آسیب‌پذیری بیشتر آن‌ها در شرایط ناترازی، هماهنگی میان شرکت ملی گاز، استانداری‌ها و دیگر دستگاه‌های مسئول در دستور کار قرار گرفته است. به گفته وی، سناریوهای عملیاتی مختلف و برنامه‌های اجرایی لازم، هم برای اقداماتی که بر عهده شرکت ملی گاز است و هم برای وظایف سایر دستگاه‌ها تدوین شده است.
وی با اشاره به احتمال بروز محدودیت در تأمین گاز در شرایط بحرانی گفت که برای همه سناریوها، از بدترین حالت تا شرایط واقع‌بینانه‌تر، برنامه‌های جایگزین پیش‌بینی شده و این اقدامات در استان‌ها با هماهنگی استانداری‌ها در حال پیگیری است. تأمین سوخت جایگزین برای نیروگاه‌ها و سایر بخش‌های مورد نیاز نیز از موضوعات مهم این برنامه‌ریزی‌ها به شمار می‌رود.
بر این اساس بازسازی تأسیسات، آماده‌سازی شبکه انتقال، ذخیره‌سازی سوخت مایع و تدوین سناریوهای اضطراری بخش‌های مکمل برنامه آمادگی زمستانی هستند؛ اقداماتی که در کنار یکدیگر پیگیری می‌شوند تا احتمال بروز اختلال در تأمین انرژی کاهش یابد. از سوی دیگر مدیریت مصرف نیز می‌تواند به افزایش اثربخشی این برنامه‌ها کمک کند.
نقش مشترکان در پایداری شبکه گاز
در کنار اقدامات فنی و عملیاتی برای افزایش تولید، آماده‌سازی شبکه انتقال و تأمین سوخت جایگزین، اصلاح الگوی مصرف نیز یکی از عوامل مؤثر در کاهش فشار بر شبکه انرژی کشور است. بالا بودن شدت مصرف انرژی در کشور ضرورت توجه به مدیریت مصرف را به‌ویژه در روزهای اوج تقاضا افزایش می‌دهد موضوعی که برای تأمین پایدار گاز به ویژه در استانهای شمالی اهمیت بیشتری دارد.
طبق آمار و ارقام اعلام‌شده حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد مصرف گاز در بخش خانگی به گرمایش اختصاص دارد بنابراین بهینه‌سازی سیستم‌های گرمایشی و جلوگیری از هدررفت حرارت می‌تواند نقش مؤثری در کاهش مصرف گاز داشته باشد. همچنین استفاده از درزگیر برای پنجره‌ها و درها، نصب پنجره‌های دوجداره، استفاده از پرده‌های ضخیم، تنظیم دمای پکیج در محدوده ۵۵ تا ۶۰ درجه سانتی‌گراد و تنظیم مناسب شعله بخاری از جمله اقداماتی است که می‌تواند به کاهش مصرف گاز در منازل کمک کند.
کارشناسان تأکید می‌کنند هدف از مدیریت مصرف رساندن میزان استفاده از انرژی به سطح بهینه بدون تأثیرگذاری بر آسایش و رفاه خانوارهاست. در این میان حتی اقدامات کوچک در هر خانه اگر در مقیاس ملی انجام شود می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر میزان مصرف گاز داشته باشد.
بر این اساس اگر هر خانوار در روزهای اوج مصرف دمای محیط منزل خود را تنها یک درجه سانتی‌گراد کاهش دهد در مجموع حدود ۲۵ میلیون مترمکعب به پایداری شبکه گاز کشور کمک می‌شود. این موضوع نشان می‌دهد که در کنار مسئولیت دستگاه‌های اجرایی و شرکت‌های فعال در صنعت انرژی، مشارکت مشترکان نیز می‌تواند در مدیریت تقاضا نقش داشته باشد.
در نهایت آمادگی برای تأمین پایدار گاز در زمستان پیش رو به مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ در بخش‌های مختلف صنعت انرژی وابسته است. بازسازی پالایشگاه‌های آسیب‌دیده پارس جنوبی و بازگرداندن ظرفیت‌های ازدست‌رفته به چرخه تولید، آماده‌سازی خطوط انتقال، تأمین سوخت جایگزین نیروگاه‌ها و تدوین سناریوهای مختلف برای مدیریت شرایط بحرانی هر یک بخشی از این برنامه را تشکیل می‌دهند. با توجه به ادامه بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده و احتمال افزایش تقاضای گاز در روزهای سرد آمادگی زمستانی باید به‌صورت یک برنامه یکپارچه در تمام حلقه‌های زنجیره تأمین دنبال شود.
