۲ هدف مهمی که با مدیریت مصرف برق چاههای کشاورزی محقق شد | انرژی نویس
در کشور نزدیک به ۲۳۰ هزار چاه کشاورزی برقی در حال فعالیت است که سالانه ۸۰ درصد کل برداشت آب از منابع زیرزمینی را به خود اختصاص میدهند، چاههایی که در ساعات اوج بار مصرف برق تا ۴۵۰۰ مگاوات مصرف برق دارند و سابق بر این برخی از این چاهها تا ۱۱ برابر پروانه صادر شده از منابع زیرزمینی آب برداشت میکردند.
به گزارش انرژی نویس به نقل از پایگاه اطلاعرسانی وزارت نیرو (پاون)، وزارت نیرو در سه سال گذشته برنامههای نرمافزاری و سختافزاری متنوعی را در پیش گرفت تا بتواند بر اساس آن علاوه بر کنترل میزان برداشت آب چاههای کشاورزی و عادلانه کردن این موضوع، همچنین نسبت به مدیریت مصرف برق این چاهها اقدام کند.
پیش از این و در سالهای گذشته عدم نظارت و کنترل دقیق بر روی عملکرد چاههای کشاورزی سبب شده بود تا نه تنها برخی چاهها به مراتب بیش از پروانه و مجوز صادر شده اقدام به بهرهبرداری از آبهای زیرزمینی کنند، همچنین میزان مصرف برق این چاهها نیز از حد استاندارد بالاتر بود، اتفاق مهمی که از سویی منجر به بیعدالتی در میزان و نحوه بهرهبرداری از منابع آب تجدیدناپذیر شده بود و از سوی دیگر به تشدید ناترازی برق در فصل گرم سال دامن میزد.
این یعنی بسیاری از چاههای کشاورزی به ویژه در مناطق گرم و خشک و بحرانی کشور به صورت ۲۴ ساعته در حال برداشت آب از منابع زیر زمینی بودند و این رویه در حالی استمرار داشت که مستند به آخرین آمار و ارقام موجود عملاً پروانه بهرهبرداری صادر شده برای ۹۲ درصد چاههای کشاورزی زیر ۱۹ ساعت است.
باتوجه به اینکه سهم چاههای کشاورزی برقی از کل برداشت آبهای زیرزمینی سالانه ۳۰ میلیارد متر مکعب (بیش از ۸۰ درصد کل برداشتها) بود، عدم امکان کنترل و نظارت دقیق و لحظهای بر میزان مصرف آب چاههای کشاورزی برقی در سالهای گذشته منجر به کسری بیش از حد بیلان منابع آبی کشور به بیش از ۱۶۰ میلیارد متر مکعب شد که همین موضوع ضرورت اتخاذ تدابیر مناسب برای حل و فصل این موضوع را بیش از پیش مهم کرده بود.
بنابراین موارد وزارت نیرو در سه سال گذشته اقدامات سختافزاری و نرمافزاری متنوعی را با هدف اصلاح رویه موجود در پیش گرفت که در گام اول به کنترل و اصلاح میزان برداشت از آبهای زیرزمینی توسط چاههای کشاورزی منجر شد و در گام بعد امکان مدیریت میزان مصرف برق این چاهها را فراهم کرد.
در بخش سختافزاری این برنامه وزارت نیرو ۹۹ درصد کل چاههای کشاورزی برقی را به کنتور هوشمند برق مجهز کرد تا از این طریق علاوه بر ایجاد امکان رؤیت میزان مصرف آب و برق همچنین امکان کنترل میزان برداشت آب این چاهها فراهم شود و در بخش نرمافزاری نیز مجموعه اقدامات مدیریتی اعم از اجرای پاداش مشارکت در برنامههای مدیریت مصرف و تحویل برق به میزان پروانه صادر شده را در دستور کار قرار داد.
بر این اساس ۲۱۱ هزار چاه کشاورزی که متناسب با اقلیم، جغرافیا، ظرفیتهای اکولوژیکی و توان آبی منطقه محل استقرار زیر ۱۹ ساعت پروانه بهرهبرداری دارند، در هر شبانه روز دست کم ۵ ساعت فارغ از اینکه در چه فصلی قرار داشته باشیم، خاموش میشوند که این موضوع اساساً ارتباطی به برنامههای مدیریت مصرف برق تابستان ندارد و در راستای مدیریت منابع آب زیرزمینی اجرا میشود.
جدا از ۹۲ درصد چاههای کشاورزی برقی که اساساً زیر ۱۹ ساعت در شبانه روز مجاز به برداشت آب هستند، ۸ درصد مابقی چاهها که بیش از ۱۹ ساعت امکان برداشت آب دارند نیز با اجرای طرحهای تشویقی جذاب ترغیب شدند تا در فصل تابستان در طرح مدیریت مصرف برق فصل گرم سال مشارکت کنند.
توضیح بیشتر اینکه در سال جاری برای نخستین بار با موافقت هیئت وزیران مقرر شد تا در کنار اختصاص برق رایگان به مشترکان کشاورزی که ۵ ساعت (در ساعات بعد از ظهر) با طرحهای مدیریت مصرف همکاری کنند، امکان قرار گرفتن در لیست پاداش مشارکت نیز فراهم شد، به گونهای که این مشترکان در صورت مشارکت در این طرح، از برق رایگان استفاده خواهند کرد.
همچنین در صورتی که کشاورزان بیش از ۵ ساعت در طرحهای مدیریت بار مشارکت داشته باشند، تا ۴ برابر هزینههای تأمین برق از پاداشهای صنعت برق برخوردار خواهند شد که این میزان حداکثر تا 2500 تومان به ازای هر کیلووات ساعت است و به این صورت این مشترکان میتوانند در ازای مشارکت بیشتر، نوعی درآمدزایی نیز داشته باشند.
علاوه بر این در صورتی که کشاورزان ۸۰ درصد دیماند مصرفی خود را که معادل ١۵ درصد از مصرف روزانه آنهاست، از نیروگاههای تجدیدپذیر تأمین کنند، از برنامههای مدیریت مصرف معاف خواهند شد و در واقع مشترکان کشاورزی این فرصت را دارند که با بهینهسازی فناوری مورد استفاده در موتورهای پمپاژ آب، استفاده از تجدید پذیرها و… از این پاداشها بهرهمند شوند.
جدا از موضوعات مهمی مانند پروانه مجاز بهرهبرداری چاههای کشاورزی و نیز طرحهای تشویقی ارائه شده به کشاورزی که با هدف مدیریت مصرف برق این چاهها در ساعات اوج بار فصل گرم سال جاری اجرایی شد، نکته مهم دیگر این است که به لحاظ علمی نیز بهترین زمان برای آبیاری گیاهان در فصل تابستان ساعات بین ۴ تا ۱۰ صبح و قبل از شروع گرمای هوا است و آبیاری در این بازه زمانی باعث جذب بیشتر آب شده و سبب میشود تا میزان بیشتری از رطوبت در دسترس ریشه گیاه قرار گیرد.
بنا بر این گزارش به طور کلی میزان مصرف برق چاههای کشاورزی در ایام اوج بار مصرف چیزی معادل ۴۵۰۰ مگاوات ارزیابی میشود که با اجرای طرح مدیریت مصرف تا ۳۰۰۰ مگاوات در مصرف برق صرفهجویی صورت گرفت که این میزان برق معادل نیاز مصرفی ۳ میلیون خانواده ارزیابی میشود.