تداوم امنیت غذایی در گرو مدیریت آب و توسعه تولیدات گیاهی و پروتئینی‌ | انرژی نویس

به گزارش اقتصادما به نقل از گروه اقتصادی خبرگزاری فارس؛ شانزدهمین نشست از سلسله نشست‌های «راه‌نشان» با موضوع «اقدامات و برنامه‌های اولویت‌دار حوزه کشاورزی دولت چهاردهم» با حضور مجتبی پالوچ از موسسه پژوهش‌های برنامه‌ریزی اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی وزارت جهاد و کشاورزی، پیمان فلسفی، عضو کمیسیون کشاورزی مجلس دوازدهم، حامد رفیعی، عضو هیئت علمی دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران و حمید سینی‌ساز، کارشناس حوزه کشاورزی در خانه اندیشه‌ورزان برگزار شد.‌در این نشست مجتبی پالوچ با اشاره به روند کند ابلاغ سیاست‌های کشاورزی گفت: «سیاست کلی کشاورزی سال 1391 ابلاغ شد. نوشتن سند آن از سال 81 آغاز شد و فرایند تکمیل و ابلاغ آن 10 سال طول کشید. اما کدام دولت و کارگزار به طور جدی به آن پایبند ماند؟‌ کارگزاران نباید دیگر در مورد چرایی صحبت کنند، باید در مورد چگونگی و اجرا حرف بزنند.به گفته وی شکافی بین تدوین اسناد و قوانین و برنامه‌ها و اجرایی شدن آن‌ها قرار دارد و این شکاف باید برطرف شود. در حال حاضر مدت اجرای برنامه ششم توسعه در حال اتمام است اما چه میزان از این برنامه عملیاتی شده؟‌پالوچ افزود: کشور ما همیشه خشک و کم آب‌ است. کشاورز ما هم قدر آب را می‌داند و به همین دلیل تلاش می‌کند به سمت آبیاری قطره‌ای برود. باید این ظرفیت فراهم شود که کشاورز به صورت بهینه از آب استفاده کند. باید با آمار و ارقام دقیق مسئله آب پایش شود و به درستی در اختیار کشاورز قرار گیرد. وی اظهار داشت: کشاورزی نیاز به سرمایه‌گذاری بیشتری دارد، کل سرمایه گذاری ما در 50 سال گذشته به سالی 5 درصد هم نرسیده است، در صورتی که اگر بخواهیم کشاورزی در کشور ما به نتیجه درستی برسد، باید بالای 8 درصد سرمایه‌گذاری در آن صورت بگیرد.

رشد‌ بخش کشاورزی باید به بالای 10 درصد برسد

به گفته پالوچ خروجی کشاورزی، در نهایت این است که امنیت غذایی کشور را تامین کند، امنیت غذایی در کشور ما مبتنی بر تولید داخل است، باید بتوانیم بر اساس اصول علمی و با پر کردن شکاف‌ها، امنیت غذایی به همین معنا را تامین کنیم. گندم را باید به هر نحو شده خودمان تولید کنیم. نباید این را بهانه کرد که چون واردات ارزان‌تر است، آن را وارد کنیم.وی افزود: دو مفهوم داریم که یکی امنیت غذایی است و یکی حاکمیت غذایی. امنیت غذایی یعنی همه افراد در هر زمان به ماده غذایی مورد نظرشان دسترسی داشته باشند. اما حاکمیت غذایی برای مبارزه با کسی است که می‌خواهد به نحو استثمار گونه‌ای به مردم غذا بدهد. حاکمیت غذایی از چنین مسئله‌ای جلوگیری می‌کند. حاکمیت غذایی با انحصار مبارزه می‌کند‌.در ادامه این نشست، پیمان فلسفی با اشاره به حمایت صریح قانون اساسی از خودکفایی در کشاورزی گفت: «در قانون اساسی، صراحتا تاکید شده که برای عدم وابستگی‌، باید در کشاورزی، دام‌پروری و صنعت خودکفا باشیم، اما دولت‌ها به این اصل قانونی توجهی چندانی نداشته‌اند. به ادعای وی در برنامه هفتم نیز چندان به کشاورزی اهمیتی داده نشده و اگر هم چیزی مطرح شده، بسیار ضعیف است. رشدی که برای بخش کشاورزی در این برنامه در نظر گرفته شده، تنها 5.5 درصد است. با بررسی‌ها و تلاش‌های ما، این عدد به 8 درصد رسید. البته این هم کافی نیست. این عدد باید به 10 تا 12 برسد تا مشکلات سال‌های گذشته نیز جبران شود.

ضرورت ارتقای بهره‌وری آب با مدیریت آب‌های سرگردان

این نماینده مجلس گفت: برای مدیریت آب باید برنامه‌ای در نظر بگیریم که با توجه به شرایط خشک و نیمه‌خشک کشور، بیشترین بهره‌وری را از آن داشته باشیم. باید آب‌های سرگردان را مدیریت کنیم و به تولید بکشانیم. باید بتوانیم آبی که تبخیر می‌شود یا از سیستم بهره‌وری خارج می‌شود را به عرصه تولید در کشاورزی بکشانیم.در ادامه این نشست، حامد رفیعی گفت: سهم کشاورزی در اقتصادِ کشورهای دنیا عموما زیر 5 درصد است، در برزیل که یکی از مهم‌ترین قطب‌های کشاورزی است، کشاورزی تنها 7 درصد سهم از اقتصادش دارد. زیرا رسالت کشاورزی سهمی که از کیک اقتصاد می‌برد نیست، کشاورزی باید امنیت غذایی را تامین کند و بتواند موجب رونق بقیه بخش‌ها بشود. به گفته وی با تغییر جمعیت بین شهر و روستا در 60 سال گذشته، قطب تولید کشاورزی از بین رفته است، ما در مورد ضایعات آبی که در کشاورزی داریم هیچ حرفی نمی‌زنیم و هیچ کاری برای آن نمی‌کنیم. آب مجازی که مدام از آن حرف می‌زنند، بسیار در مقابل ضایعات آبی ناچیز است.‌کشاورز برای نکاشتن محصولی مثل هندوانه‌ باید توجیه منطقی شودوی تاکید کرد: ما باید به صورت دقیق رسالت بخش کشاورزی را مشخص کنیم و بر اساس داده‌های آماری درست، در حیطه آن عمل کنیم، باید در راستای بهبود زنجیره تامین ارزش محصول کم‌آب‌بر اقدام کنیم، باید کاری کنیم که کشاورز برای نکاشتن محصولی مثل هندوانه با ما همراه باشد. به گفته وی در حال حاضر، جمعیت کشور ما در 13 سال گذشته تقریبا 13 الی 16 درصد و واردات بین 70 تا 85 درصد رشد داشته است. این یعنی اینکه علاوه بر اینکه نتوانستیم به میزان افزایش جمعیت غذا تولید کنیم، برای جمعیت پیشین هم نتوانستیم چنین کاری انجام دهیم.

ساخت مسکن در اراضی درجه یک و دو کشاورزی غیرقانونی است

وی ادامه داد: مسئله دیگر که تهدید کننده است، مسئله جهش تامین مسکن است. در حالی که در تبصره 3 قانون ملی جهش تامین مسکن ذکر شده که حق ساختن مسکن در اراضی درجه یک و دو کشاورزی ورود نشود، اما این اتفاق رخ داده است‌ تنها به این بهانه که مثلا این اراضی، سند ندارد و به راحتی ادارات ثبت در شهرستان‌ها این زمین‌ها را از کاربری کشاورزی خارج می‌کنند و کاربری مسکونی برای آن‌ها لحاظ می‌کنند، دولت‌ها حتی نباید به اراضی درجه 3 و 4 هم ورود پیدا کنند باید این اراضی احیا شود تا بتوانیم امنیت غذایی را برای مردم کشورمان فراهم کنیم‌.لزوم استفاده حداکثری از ظرفیت‌ داخلی در حوزه تولیدات گیاهی و پروتئینیدر ادامه این جلسه حمید سینی‌ساز با اشاره به اولویت‌های اصلی دولت در زمینه رسیدگی به کشاورزی کشور گفت: ‌چند اولویت وجود دارد که در دولت باید به آن‌ها توجه شود. یکی توجه ویژه به استفاده حداکثری از ظرفیت‌های داخلی چه در حوزه تولیدات گیاهی و چه در حوزه تولیدات پروتئینی است. ما باید از منابع پایه نهایت بهره‌وری را داشته باشیم و از منابع پایه مغفول نیز استفاده کنیم.وی ادامه داد: ما باید برای افزایش بهره‌وری از فناوری‌های پیشرفته و تکنولوژی استفاده کنیم. باید یک پایگاه داده ملی برای فهم موقعیت کنونی و آن چیزی که می‌خواهیم به آن برسیم داشته باشیم تا بتوانیم روند برنامه‌ریزی و توسعه در بخش کشاورزی را طی کنیم. سینی‌ساز افزود: در کشور ما، با بالای 85 میلیون جمعیت و 1.6 میلیون کیلومتر مربع مساحت، فقط 70 میلیون راس دام سبک وجود دارد. در مغولستان با تقریبا همین مقدار مساحت و کشوری به مراتب خشک‌تر و جمعیت 4 میلیونی، 100 میلیون راس دام سبک وجود دارد. به نظر نمی‌آید 70 میلیون راس، نظر کارشناسی‌ای بوده باشد.

جداشدن مدیریت آب از زمین یکی از چالش‌های مدیریت آب‌

به گفته وی در حوزه آب، معضلات زیاد است، اما در کشاورزی، ریشه‌ این مشکل به گسست مدیریتی در بحث آب است که به لحاظ تاریخی به اصلاحات ارضی در دهه چهل بازمی‌گردد که مدیریت آب از زمین جدا افتاد. در حال حاضر متولی آب و برق وزارت نیرو است که خود را موظف به تامین برق و آب کلانشهرها می‌داند و در موضوع برق کشاورزی چندان اهتمامی نیست.نهضت گلخانه در جنوب کشور باید به صورت جدی مدیریت شودوی اضافه کرد: دولت باید نگاه بلند مدت نسبت به صادرات محصولات کشاورزی داشته باشد. بازار صادراتی یک شبه به دست نمی‌آید اما یک‌شبه از دست می‌رود. بازرگان سال‌ها تلاش می‌کند در بازاری سهمی پیدا کند اما ناگهان با وضع تعرفه‌های نا‌به‌جا یا سیاست‌های مانع‌شونده، همه زحماتی که برای اعتماد‌سازی و پیدا کردن سهم در بازار کشیده از بین می‌رود و در چنین شرایطی هم بیشتر به سمت واردات پیش خواهیم رفت.سینی‌ساز گفت: نهضت گلخانه در جنوب کشور به خاطر دسترسی تجاری، دسترسی انرژی و همچنین عدم نیاز به تامین گرمایش در زمستان نسبت به شمال کشور، باید جدی گرفته شود و به و خروجی نهایی برسد.